We use essential cookies to sign you in and remember your settings. With your permission we also use analytics cookies to understand how the site is used. See our privacy policy or fine-tune this anytime at cookie settings.

SubjectFree lesson

ONKA YORUBA (301- 500)

ClassNotes Team 8 MIN READUPDATED 30 JUN 2026

OSE KIN-IN-NI

ONKA YORUBA (301- 500)              

     Gege bi a ti a so seyin pe iyato diedie yoo ba onka 20, 40, 60, ati 80 ni kete ti a kuro lori igba (200). Fun apeere:

20     okoo

40     oji

60     ota

80     orin

300 ni a n pe ni oodunrun.400 je irinwo ti 500 maa je eedegbeta (600-100)=500. 600 ni a pe ni egbeta (200 x 3).

          300   oodunrun

          320   okooleloodunrun

          340    ojileloodunrun

          360    otaleloodunrun

          380    orinleloodunrun

          400    irinwo

          420    okoolerinwo

          440    ojilerinwo

          460    otalerinwo

          480    orinlerinwo

          500    eedegbeta

IGBELEWON

1 Ko awon onka wonyi sile  320, 340, 460, 480, 490

2 ko awon onka wonyi sile  330, 350, 370 430, 470.

IWE AKATILEWA

1 Egbe Akomolede ati Asa (2002) Yoruba Eko Ede ati Asa Yoruba iwe keji (J S S2 ) Longman Nig Ltd oju iwe 24-28

                                             

ASA ISOMOLORUKO

AKOONU

  • OHUN ELO ISOMOLORUKO
  • ETO ISOMOLURUKO
  • EWI ATENUDENU TO JE MO IKOMOJADE

Ebun nla gbaa ni Yoruba ka omo si, won si gba wi pe ko si iru dukia ti Olodumare le fun eniyan ti o bori omo.  Nitori idi eyi inu won  maa n dun pupo nigba ti Oluwa ba yonu si awon idile kan to fi omo titun ta won loore.

Orisirisi ona ni awon Yoruba n gba so omo loruko.  Awon miiran a maa wo sababi, asiko ati igba ti won loyun omo naa titi won fibi sile, boya won wa ninu idunnu tabi isoro nigba ti won loyun  re ti o wa se pe nigba ti won bii gbogbo oke isoro won di petele, iru ipo bee a maa han ninu oruko omo bee.  Oruko Yoruba a tun maa fi iru esin ti idile tabi ebi kan n sin han.  Omiran yoo maa fi ise owo ti won se han.

Ni aye atijo, awon obi mejeeji, iya ati baba ni o ni ase lati so omo won loruko ni ojo kejo ti won ba bi omo naa, sugbon oruko ti baba tabi ebi baba ba fun omo ni won maa n te mo o lara ju.  Aro kutukutu ni won maa n so omo loruko tori pe owo ero ni asiko owuro je gege bi asa.  Baale ile tabi iyaale ile lo maa n dari eto yii, awon obi omo a file ponti, won a fona roka fun awon alejo won.

Leyin pe won a file ponti, won gbodo to ju awon nnkan apeere kan fun eto isomoloruko gan-an. Awon nnka bii oti, orogbo, obi, aadun, omi, iyo, suga, ireke, ataare, oyin, epo pupa ati awon nnkan miran.  Awon ohun elo ni a n pe ni eroja isomoloruko.  Won a maa fi oruko ti a n pe eroja kookan ati bi eledaa se seda won se adura fun omo naa.  Bi apeere, won le fi aadun se adura fun omo naa gege bi oruko re pe aye omo naa yoo dun kale.

Oniruuru orin ni won maa n ko nibi ayeye isomoloruko ti won yoo si maa ke ewi lorisirisi.  Ko si ewi kan pato ti a ko le lo ni iru ayeye yii, to ba sa ti ba inu didun lo, yato si awon bii meloo kan bii oku pipe, iremoje, ekun-iyawo.

Apeere orin to je mo ikomojade

A.       Iya abiye o ku ewu o

          Ewu ina kii pawodi

          Awodi o ku ewu

B.       Edumare fun wa lolu omo

          Edumare fun wa lolu omo

          Olu omo maa n da wa lorun o

          Edumare fun wa lolu omo        

 

OHUN ELO ISOMOLORUKO              IWURE/ADURA

Odidi ataare                                        lagbaja, wa a dirun, wa a digba                                                                              

Obi (abata)                                          obi ni biku, obi ni bi arun ki iku maa pa o.

Eja aaro                                               Eja re o, ori leja fi n labu ori re o ni buru

Orogbo                                                orogbo re o, wa gbo wa to

Oti                                                       oti ki i ti, oti ki I te omo yii o ni ko ni ti/te

Omi tutu                                              omi re o, ko ni gbodi lara re

Owo                                                     ki omo ma rahun owo

                                                              

IGBELEWON

1 Ko ohun elo ismoloruko marun sile

2 Bawo ni won se n lo won nibi isomoloruko.

3.       Awon ewi atenudenu wo ni a le lo nibi ayeye ikomojade

 

ORISIRISI ORUKO

AKOONU:   Oruko amutorunwa

                   Oruko abiso

                      Oruko abiku

                      Oruko oriko

Oruko amutorunwa ni oruko eyi ti a n pe omo gege bi ona tabi ipo ti omo gba waye nigba ti won bi.

ORUKO                    ITUMO

Tiawo/Kehinde           akobi ninu awon ibeji(aburo)

Kehinde                       omo ti a bi tele Taiwo

Idowu                          omo ti a bi tele awon ibeji

Ige                                omo ti o ba ese waye

Dada                             omo ti irun ori re ta koko

Ajayi                            omo ti o da oju bole nigba ti a bi

Oke                              omo ti o di ara re sinu apo felefele waye

Olugbodi                     omo ti ika owo re tabi ika ese re pe mefa

ORIKI ABISO: Awon oruko ti o n toka si ipo tabi aaye ti awon obi omo wa nigba ti won bi omo naa.

 

ORUKO                              ITUMO

Abiodun/Adebodun              omo ti a bi ni akoko odun Pataki kan

Babawale/Babatunde            omobinrin ti a bi leyin iku baba re agba

Iyabo/Yetunde/Yewande       omombinrin ti a bi leyin iku iya re agba

Abiona                                  omobinrin ti iya re bi si oju ona

Abiose/Abosede                   omo ti a bi ni ojo ose (aiku)

Abiara                                   omo ti oyun re ko ti I han ti baba re fi ku.

 

ORUKO ABIKU: Abiku ni omo ti a bi ti n ku lemlemo. Apeere oruko won ni Enilolobo, Kukoyi, Malomo, Kosoko, Durojaye.

 

ORUKO IDILE: Awon oruko wonyi ni se pelu, esin tabi ipo ebi ni awujo

ESIN                                          ORUKO

Ifa                                     Awoseeka, Fabunmi, Faleti, Dopemu.

Ogun                                 Ogunbiyi, Ogunleye, ogundiran

Sanponna                          Babayemi, Obafemi, Anibaba

 

ORUKO ORIKI: Awon oruko yii je oruko ti a fi n pon eeyan le.

 

ORUKO OKUNRIN                               ORUKO OBINRIN

Alani, Ajani, Alabi, Adio, Alao                  Amoke Ajike, Ayinke, Ajihun, Akanke

Asamu, Ayinla, Ajagbe                               Adunni, Alake Asake, Ajoke.

IGBELEWON

  1. Ko ohun elo isomoloruko meje sile ki o si salaye bi a se n lo won.
  2. Ko onka lati 400-500.

IWE AKATILEWA

S.Y Adewoyin (2003) New Simplified Yoruba L1 Book Two Copromutt Publisher oju iwe 87-88

EWI ALOHUN AJEMAYEYE

Orisirisii ewi atenudenu ni a ni ni ile Yoruba ti a maa lo nibi ayeye, awon ewi atenudenu yii ko lo n ka. Lara iru awon ewi bayii ni a ti ri Rara, Olele, Oku-pipe, Alamo, Ege, Ekun-Iyawo, Efe, Dadakuada, Etiyeri ati bee bee lo.       

Bi orisirisii ayeye se wa bii ayeye igbeyawo, isinku agba, ikomojade, isile, oye jije ati bee bee lo, bee naa ni awon Yoruba ni oniruru ewi ti o ba okookan mu sugbon awon ewi alohun ti a le lo nibi igbeyawo ni a fe gbe yewo.

Bi o tile je pe ekun iyawo gan ni ewi atenudenu ti a ya soto fun aseye igbeyawo, ti o si gbe oruko iyawo lori, awon ewi atenudenu kan wa to je pe ojo ni won, sasa ni ibi ayeye ti won kii ti lo won.  Iru awon ewi atenudenu bee ma n waye nibi ayeye igbeyawo bakan naa.  Die ninu awon ewi naa ni rara, ege, olele, apepe, obitun, dadakuada ati bolojo.

          LITIRESO ATENUDENU           EYA/AGBEGBE

                   Rara                                          Oyo

                   Olele                                         Ijesa

                   Biripo                                        Ikale/Ilaje

                   Ekun iyawo                                Oyo

                   Bolojo                                       Ye wa(Egbado)

                   Alamo                                       Ekiti

                   Adamo                                       Ife

                   Igbala                                       Egba

                   Dadakuada                                 igbomina

                   Orin etiyeri                                Oyo

                   Ege/Ariwo                                 Egba

                   Orin Edi                                     Ile-ife

                   Obitun                                      Ondo

                   Apepe                                       Ijebu

IWE AKATILEWA

1 Egbe Akomolede ati Asa (2002) Eko Ede ati Asa Yoruba iwe keji (J S S2 ) Longan Nig Ltd oju iwe123-127.

APAPO IGBELEWON

  1. Ko ohun elo isomoloruko meje sile ki o si salaye bi a se n lo won.
  2. Ko onka lati 400-500.
  3. Ko ohun elo ismoloruko marun sile
  4. Bawo ni won se n lo won nibi isomoloruko.
  5. Awon ewi atenudenu wo ni a le lo nibi ayeye ikomojade

ISE ASETILEWA

  1. 500 ni A. irinwo B. igba D. oodunrun E. eedegbeta.
  2. Marundinleedegbeta ni A. 95 B. 295 D. 495 E. 395.
  3. Ewi alohun ti o wopo ni Ijebu ni A. Apepe B. Obitun D. ekun iyawo E. rara.
  4. Ewi alohun ti o wopo ni dadakuada ni A. apepe B. Obitun D. Dadakuada E. rara.
  5. Omo ti o doju bole nigba ti a bi ni A. Ajayi B. Dada D. Idowu E. Taye.

APA KEJI

  1. Ko onka lati 400-500.
  2. Ko oruko amutorunwa marun pelu alaye.