ANKOO ATI IJEYOPO FAWELI
OSE KINNI
ANKOO ATI IJEYOPO FAWELI
AKOONU
Ankoo faweli ni ibasepo ti o n waye laarin awon iro faweli. Oun naa ni a mo si ijeyopo faweli.
Faweli airanmupe le ba faweli airanmupe ko ankoo bee ni faweli airanmupe le ba faweli aranmupe ko ankoo.
Ninu oro onisilebu meji ni a ti maa n toka si ankoo faweli.
F1 – KF2
|
Ti fi ba je, |
F2 gbodo je |
|
A |
a, e, e, i, o o, u, an, in, on, un |
|
E |
e, i, o, u, in |
|
E |
a, e, i, o, u, an, in, on, un, |
|
I |
a, e, e, i, o, o, u, an, in, en, on, un |
|
O |
e, i, o, u, in, un |
|
O |
a, e, i, o, u, an, in, on, un |
Apeere awon oro to fi ankoo faweli han ni:
a: afi, aye, ale, ata, awo, aso, adu, awin, awon, adun
e: eti, ede, ejo, ewu, erin, egun,\
e: ebi, eje, epa, efo, eru, eyin, ewon, ekun
i: igi, ile, ite, iya, iwo, ito, iku,isin, iyen, ibon, itan, ihun
o: odi, ole, owo, oju, ofin, okun
o: oti, ole, oja, oko, ogbin, gbon, orun, odan, omu
Ninu Yoruba ajumolo, faweli “u” kii bere oro afi ninu eka- ede Ijesa, Ekiti abbl. Fun apeere: Usu – Isu.
Ninu Yoruba ajumolo, faweli aranmupe kii bere oro. Bi faweli e/o baje faweli akoko faweli aranmupe en/on ko le wa ni ipo faweli keji, nitori naa awon mejeeji ko le jeyo po ninu oro.
IGBELEWON
Ko oro onisilebu meji mewaa sile, ki o si se ayewo awon faweli to ba ara won kegbe po.
EKO- ILE
AKOONU
EKO ILE: Je ilana eko abinibi ti awon obi fi n ko awon omo won lati kekere. Yoruba ni kekere ni musulumi ti n ko omo re laso. Awon Yoruba ka eko-ile si pupo, won a si maa du u ni gbogbo ona lati ko omo won, ki won si ri i pe omo naa gbeko, nitori won gbagbo pe omo ti a o ba ko ni yoo gbe ile ti a ko ta.
Omo ti a ko ti ko gba ni a n pe ni akoogba. Won gba pe ajoto ni omo ki i se ajoke nikan. Ki i se ojuse obi nikan, ojuse gbogbo ebi ni lati ko omo. Ni ile Yoruba, ni kete ti a ba ti bi omo si aye ni eko ti n bere titi yoo fi dagba bee ni eko ile ko ni opin, eko omobinrin bere lati kekere titi ti yoo fi wo ile-oko.
IMOTOTO : Lati kekere ni awon Yoruba ti n ko omo won ni imototo, won a ti we fun won laaaro, won a fo enu fun won, iwa yii naa ni awon omo maa tele ti a si mo won lara dagba. Yoruba bo won ni imototo bori arun mole bi oye t n bori oru.
IKINI: Je asa ti o se pataki laarin awon Yoruba. Ojuse gbogbo obi si ni lati fi ko omo. Won a ti ko won lati kekere pe bi a ba ti ji laaro kutukutu omode gbodo koko ki awon obi re pe obinrin a kunle, okunrin a si dobale. Ko si igba ti eniyan o ki n ki eniyan. Igba gbogbo ni a maa n ki eniyan koda ti eniyan ba n sun, a maa n ki eniyan wi pe asunji.
‘E ku ikale’ ni a n ki eni to wa ni ijoko.
‘E ku ewu’omo ni a n ki eni to bimo .
‘Mo kota, mo kope’ ni a n ki awon ti n ta ayo.
Gbogbo ikini wonyi ni awon Yoruba fi n ko omo won lati kekere.
ORO SISO: Lati kekere ni awon Yoruba ti maa n to awon omo won sona nipa oro siso, pe kii se gbogbo oro tabi ohun ti a ri ni a n so. Bakan naa, won a to won sona nipa bi a se le ba agbalagba soro lai ni fi enu ko tabi ri agba fin nitori pe eko ile ni atona fun iwa rere. Ti agbalagba ba n soro, omode ki i da si afi ti won ba pe si oro.
Lati kekere naa ni awon Yoruba paapaa julo awon iya yoo ti maa ko awon omobinrin bi a ti n toju ounje ati bi a se n se itoju ile laaaro, ile gbigba ati abo fifo.
LITIRESO
ORIKI ORILE METADINLOGBON
IGBELEWON
1. Kin ni eko ile?
b. Awon wo ni o n ko omo ni eko ile?
LITIRESO
Kika iran keta ati ikerin Adakedajo.
APAPO IGBELEWON
1. Bi faweli keji ninu oro onisilebu meji ti fi ba je i,e,u,o, in ati un
Kin ni F2 yoo je?
2. Salaye lekun-un rere iwulo eko ile.
IWE AKATILEWA
Adeboye Babalola et. Iwe Imodotun Yoruba SS2. o.i. 3
Adewoyin S.Y Imo Ede Asa ati LITIRESO SS2 o.i. 156 – 158.
ISE ASETILEWA
- Faweli _____ ni o le ba gbogbo faweli to ku sise papo (a) i (b) e (d) u
- Faweli ____ kii bere oro ninu ede Yoruba (a) I (b) e (d) u
- ___ ni oluko eko ile fun omo (a) Tisa (b) Ore (d) Awon obi ati ebi
- Igba wo ni awon Yoruba ti maa n ko omo ni eko ile? (a) Lati kekere (b) Bi won ba ti to omo odun mewaa (d) Ti won ba dagba
- Omo ti a ko ti o gbeko ni _____ (a) abiiko (b) akoogba (d) alaileko
APA KEJI
1. Kin ni eko ile?
b. Salaye lekun-un rere bi awon Yoruba se n ko omo ni eko ile.
2. Kin ni ankoo faweli?
b. Awon faweli wo ni ko le ba ara won kegbe po?
d. Se agekuru ohun ti o sele ni iran keta ati ikerin ti. Iwe o ka (Adakedajo).